پرش به محتوای اصلی
آراد کنترلابزار دقیق و اتوماسیون صنعتی

رطوبت خاک برای گیاهان چه مقدار است؟

نویسنده: آراد کنترلزمان مطالعه: ۱۲ دقیقه

رطوبت خاک برای گیاهان چه مقدار است؟

یکی از دشواری های کنونی و آینده جامعه بشری تامین آب کافی و با کیفیت پسندیده است. این دشواری در مناطق خشک و نصف خشک به دلیل کمبود نزولات جوی، محدودیت اکثریت را از نظر کشت و شغل در بسیاری از مناطق ایجاد کرده است. پس با توجه به چگونگی آب و هوایی کشور و چالش کمبود آب، افزایش کارایی مصرف آب راهی کارساز در رویارویی با این مشکل است.

رطوبت خاک، راهی کارساز در افزایش راندمان آبیاری
رطوبت عبارت است از مقدار بخار آبی که در یک لحظه مشخص در یک محیط هستی دارد، این مقدار در محیط همواره دچار کاهش یا افزایش می شود. رطوبت مطلق به مقدار بخار آب موجود در یک حجم مشخص هوا گفته می شود. این مقدار در گلخانه در طول ۲۴ ساعت شبانه روز ، در صورتیکه هوای بیرون گلخانه ثابت باشد تغییرات نامحسوسی دارد. واحد اندازه گیری این رطوبت، وزن آب به گرم در متر مکعب هوا می باشد.

هوا نمی تواند مقدار نامحدودی از بخار آب را در خود نگه دارد، این مقدار پیوستگی به دمای هوا داشته و با افزایش دمای هوا بیشتر و با تفریق دمای هوا کمتر می شود لغایت زمانیکه به کران اشباع می رسد. هنگامیکه در یک حجم مشخص هوا، در یک دمای ثابت، مقدار مشخصی بخار آب وجود داشته باشد بطوریکه هوا توانا به جذب بخار آب اکثریت نباشد، بخار آب تبدیل به آب شده که این پدیده تقطیر یا کندانساسیون نامیده شده است. این نقطه اشباع در دماهای متفاوت متغیر است.

رطوبت نسبی است از نسبت بین نم مطلق و رطوبت نقطه اشباع. عبارت دیگر، نسبت بین مقدار بخار آب موجود در هوا و حدااکثر مقدار بخار آبی که هوا می تواند در یک دمای مشخص داشته باشد. برای مثال، اگر در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد نم مطلق برابر با ۱۵ گرم آب در یک متر مکعب هوا باشد، نم نسبی را می توان از طریق زیر محاسبه کرد(حداکثر بخار آبی که یک متر مکعب هو می تواند در خویش نگه دارد ۱۷٫۲ گرم می باشد):

۰٫۸۷ = ۱۷٫۲/۱۵

بمنظور سهولت و دوری از به کارگیری ارقام اعشاری، رطوبت اشباع ۱۰۰ در عقیده گرفته شده است. بدین ترتیب، در عوض اینکه گفته شود رطوبت نسبی ۸۷/۰ است، این رطوبت ۸۷% بیان می شود.

مصرف آب
استان خوزستان که یکی از مناطق صنعتی و کشاورزی است، در بسیاری از نقاط استان، تامین به موقع و کافی آب آبیاری از مهم ترین مسایل در وابستگی با کشت محصولات زارع است. در حال حاضر آبیاری مزارع بدون پروا به شرایط رطوبتی خاک و به چهره سنتی اتمام می شود. این موضوع مایه تلفات آب و کاهش راندمان آبیاری خواهد شد.

از میزان کل آب مصرفی، بیش از ۹۰ درصد در بخش کشاورز مصرف شده، که ۶۵ درصد از این مقدار، به دلیل روش های غلط آبیاری و عدم آگاهی از شرایط رطوبتی خاک به هدر می رود. بخشی از این آب باعث، شست و شوی عناصر غذایی خاک و کود های محلول شده که علاوه بر انتقال عناصر به اعماق خاک، مایه آلودگی منابع آب های زیرزمینی می شود.

بنابراین افزایش بازده آبیاری از راه تعیین ضرایب رطوبتی خاک و اعمال مدیریت درست برای سهم برداری از منابع اندک آب مملکت امری بایسته است. برای افزایش بازده آب گذرگاه کارهای مختلفی وجود دارد از جمله: طراحی مناسب سیستم آبیاری و سررسید بندی مناسب آبیاری بر بنیاد استفاده از منحنی رطوبتی.

منحنی رطوبتی خاک، نقشه گذرگاه برای انجام عملیات آبیاری است. با تعیین این منحنی می توان به چگونگی رطوبتی خاک و میزان آب قابل استفاده خاک برای گیاه را در عمق مورد مطالعه بررسی و تعیین کرد. این منحنی، رابطه ی بین رطوبت خاک و خشکی خاک (پتانسیل ماتریک خاک) است. به عبارت سایر رابطه ی بین انرژی نگهداری خاک و مقدار آب در خاک است. منحنی رطوبتی خاک به راستی شناسنامه خاک بوده به طوری که برنامه ریزی آبیاری باید با توجه به آن سپریدن شود.

رطوبت خاک
به مقدار آب موجود در خاک رطوبت خاک اطلاق می شود. این مقدار آب از حالت اشباع که در آن تمامی منافذ خاک از آب پر بوده (مقدار هوا دست کم است) آغاز شده الی نم پژمردگی همیشه گیاه که در آن توانایی جذب آب بدست گیاه به کمینه می رسد ختم می شود. باید پروا داشت مرحله اشباع خاک بعد از اتمام آبیاری در خاک برپایی می شود.

در این حالت رطوبتی، بخشی از آب، قابل جذب توسط گیاه نبوده و بر اثر نیروی جاذبه زمین از خاک خارج شده که به آن آب ثقلی اطلاق می گردد. این مقدار آب پس از اشباع لایه های خاک و قطع عمل آبیاری از خاک شروع به تهی سازی شدن می کند.

وجود این آب در خاک مایه کاهش هوای خاک شده و تنفس ریشه و جذب عناصر غذایی را با سخت روبرو خواهد نمود. چون قابل جذب شدن عناصر غذایی در خاک در طی پروسه های میکروبی و در پیرامون حائز هوا صورت می گیرد. مدت زمان خروج این آب بستگی به نوع خاک (سبک یا وزین بودن) متفاوت است.

رطوبت گنجایش زراعی (FC)
بعد از گذشت ۲۴ الی ۴۸ ساعت بعد از آبیاری، رطوبتی در خاک هستی دارد که در آن آب به چهره آزاد هستی نداشته و هوا در خاک به اندازه کافی در جریان است به این مقدار رطوبت در خاک، رطوبت مزرعه یا ظرفیت زراعی (FC) گفته می شود. در آزمایشگاه این میزان نم توسط صفحه فشاری (فشار ۲۰۰ لغایت ۳۰۰ سانتی متر) تعیین می شود. معمولا این مقدار نم تحت تاثیر شرایط فیزیکی خاک نظیر ساختمان خاک بوده و در خاک های سبک و وزین متغیر است.

رطوبت پژمردگی همش گیاه (PWP) مقدار رطوبتی در خاک است که در آن گیاه توانایی جذب از دست دیتا خویش را نداشته و از بین می رود. در این حالت تمام آب موجود در خاک (به جز آب چسبیده به ذرات خاک) از پیرامون خاک خارج شده است. در آزمایشگاه این میزان نم بدست صفحات غشایی (فشار ۱۵ اتمسفر) تعیین می شود. بر خلاف نم زراعی مقدار این رطوبت وابسته گیاه است.

در حالت واقع گیاهان کمتر به این نقطه رطوبتی می رسد و در مقدار رطوبتی بیشتر، قادر به جذب آب نمی باشند که به این نقطه رطوبتی کران آب قابل جذب می گویند. در شرایط واقعی معمولا گیاهان قادر به رسیدن به نقطه پژمردگی همیشه نبوده و قبل از رسیدن به این رطوبت، قادر به جذب آب از خاک نمی باشند، به رطوبت خاک در این نقطه بی گمان آب از خاک قابل جذب می گویند. بر این اساس مقدار آب قابل کاربرد راستین گیاه مساوی با دوگانگی رطوبت گنجایش زراعی و کران آب قابل جذب خواهد بود.

آب سهل الوصول
بخشی از مقدار آب قابل دسترس بوده که گیاه به سهولت آن را جذب می کند. معمولا گیاه پس از این مقدار رطوبت خاک، برای تامین نم مورد احتیاج خود باید سعی بیشتری نموده و این سوژه باعث تفریق عملکرد محصول خواهد شد. بنابراین، مقدار رطوبتی در خاک که بعد متعلق به کاهش عملکرد فرآورده رخ می دهد به مرز تخیله مجاز رطوبتی معروف بوده و به صورت درصد بیان می شود.

مفهوم بی گمان مجاز تخلیه رطوبتی ۵۵ درصد این است که لغایت برونرفت ۵۵ درصد رطوبت بین گنجایش زراعی و حد آب قابل جذب گیاه، صدمه ای به گیاه وارد نمی شود ولی بعد از این بی گمان گیاه مبتلا تنش شده و سررسید آبیاری مزرعه در این رطوبت می باشد. هرچه گیاه دلنازک تر باشد این مقدار نم کمتر است. پس اگر مقدار آب دست یافتنی را در مقدار کران مجاز رطوبتی ضرب گردد مقدار آب آسان الوصل محاسبه خواهد شد.

با به کارگیری اعداد جدول ها (حدود رطوبتی خاک زراعی و پژمردگی) می طاقت مقدار آب موجود در خاک که گیاه می تواند بدون تنش آن را جذب نماید به دست آورد.

مثال: مقدار آب آسان یاب خاکی لوم را با حداکثر ۴۰ درصد تهی سازی مجاز حساب کنید؟

بر بنیاد اعداد جدول مقدار نم زراعی و کران آب قابل جذب به ترتیب برابر ۱۴ و ۳۱ درصد خواهد بود. کشمکش این دو مساوی ۱۷ درصد (معادل آب قابل استفاده) می باشد.

بنابراین مقدار آب سهول الوصول ای خاک با ضرب کردن شماره ۰.۱۷ و ۰.۴ مقدار ۰.۰۶۸ به دست می آید که معادل ۶.۸ درصد است (به عبارت ساده در هر ۱۰۰ سانتی متر از این خاک ۶.۸ سانتی متر آب هستی دارد.)

اگر در مثال فوق عمق ریشه گیاه ۱.۵ متر باشد مقدار آب خاک در این عمق مساوی حاصل ضرب عمق ریشه در مقدار آب خاک (۱۲.۶ سانتی متر) خواهد بود. میلی متر ۱۰۲ = (۶.۸cm) * (1.5cm)

حال اگر در احتیاج آبی گیاه برابر ۹ میلی متر در روز باشد با بخش شماره ۱۰۲ بر ۹، دور آبیاری حدود ۱۱ روز به دست می آید. (هر ۱۱ روز یک بار)

برای افزایش راندمان آبیاری و فرآوری فرآورده چه باید کرد؟
• بازگرداندن بقایای گیاهی به منظور افزایش زمان نگهداری آب در خاک و بهبود شرایط خاک.
• تعیین مقدار رطوبت ظرفیت زراعی و کران آب قابل جذب گیاه برای خاک های تحت کشت.
• انجام آبیاری بر بنیاد مقدار رطوبت خاک و نوع محصول و شرایط اقلیمی.
• باید توجه داشت مصرف بی رویه آب به منزله افزایش فرآوری محصول نخواهد شد.
• آبیاری به اندازه و در سررسید های دلنازک و مهم رشدی گیاه، تاثیر معنی داری بر عملکرد گیاه خواهد داشت.

رطوبت در گلخانه
. بیچارگی گیاهان به رطوبت در محیط گلخانه و در هر مرحله از رشد متفاوت است، در یک محیط ایده آل از عقیده رطوبت، گیاهان بهترین شرایط رشد را دارند، با کاهش رطوبت یا افزایش نم به سطوح بیش از حد، رشد گیاهان نامتعادل شده و دچار تفریق راندمان می شوند و حتی ممکن است منجر به اجل آنها شود.

وظائف گیاهان که عمدتا وابسته به نم هستند عبارتند از: تعرق، لقاح و رشد. بعلاوه، دشواری ها دیگری از قبیل پیدایش مرض ها و کندانساسیون دیواره های گلخانه وجود دارندکه بطور غیر مستقیم در رویش گیاهان کارایی دارند.

مقدار رطوبت در پدیده فتوسنتز که از طریق آن گیاهان با به کارگیری روشنایی و کربن موجود در هوا و یک پروسه فیزیکی – شیمیائی مواد عالی و یا کلیه مواد تغذیه ای موجود را تولید می کنند زیاد موءثر است. اثر مهم رطوبت در مفتوح شدن روزنه های موجود در برگهاست که به این منظور سطح ایده آل رطوبت نسبی برای گیاهان گوناگون متفاوت است ولی بطور کلی در محیط ۸۰%-۴۰% می باشد. برخی مطالعات نشان می دهند که حتی در شرایط استرس شدید گیاهان در نتیجه کمبود آبیاری ، برگها توانا به جذب بخار آب از هوا و ممانعت از بسته شدن روزنه ها هستند که برآیند اینکه می توانند به تکاپو های متابولیزم ، فتوسنتز و رشد پیوستگی دهند.

رطوبت نسبی در گلخانه با مقدار رطوبت بستر پیوسته است و از آنجائیکه با افزایش دما، توانائی در خود جای دادن رطوبت هوا افزایش می یابد، این رطوبت همواره با افزایش دما دچار کاهش می شود. مهار نم یکتا از پیچیده ترین موارد در بحث مهار اقلیم گلخانه می باشد.

تاثیرات منفی افزونی رطوبت در گلخانه:
• • کاهش رشد رویشی برآیند اینکه تفریق تعرق
• • افزایش مرض ها
• • وجود کندانساسیون

تصحیح فزونی نم در گلخانه سخت تر از کمبود آن است بخصوص اگر دلیل آن نم بالای خارج گلخانه مثلا در موعد روزهای مه آلود و یا شبنم صبحگاهی باشد. از طریق های مقابله با ازدیاد نم در گلخانه می تاب موارد ذیل را بر شمرد:

• • تعویض هوای گلخانه بمنظور ورود هوای خشک خارج گلخانه از طریق پنجره ها و یا فن گلخانه ای بصورت مصنوعی، همچنین چرخش هوا از راه فن سیرکوله
• • ممانعت از جمع شدن آب در کف گلخانه
• • افزایش دما از طریق سیستم گرمایش
• • از طریق خشک کن های الکتریکی که شدنی است بسیار گران باشد.

تاثیرات منفی کمبود رطوبت در گلخانه:
• • خشک شدن بافت های گیاهی
• • کاهش رشد رویشی (کاهش تعرق در نتیجه بسته شدن روزنه ها)
• • لقاح ناقص و ریزش شکوفه ها

تصحیح کمبود رطوبت در گلخانه از راه موارد زیر اتمام می شود:
• • آبیاری: هنگامیکه رطوبت خارج گلخانه پائین باش تبخیر آب در خاک یا بستر گیاهان بهمراه تعرق گیاهان منشا نم موجود در گلخانه هاست. نمور نگه داشتن بستر گیاهان یا خاک می نا رطوبت گلخانه را افزایش داد اما فقط به این هدف نباید آبیاری اضافه تر از احتیاج گیاهان انجام شود.
• • مخازن یا ظروف مختصر عمق آب در گلخانه با کف غیر قابل نفوذ می تواند به افزایش رطوبت در گلخانه کمک کند.
• • آبیاری بارانی برگ ها در گلخانه های گیاهانی که به رطوبت زیادی دربایستن دارند بصورت ترکیبی با آبیاری معمولی می تواند سودمند باشد.
• • سیستم خنک کننده پدوفن یکی از سودمند ترین سیستم ها جهت افزایش نم و کاهش دمای گلخانه می باشد.
• • سیستم فوگ یا میست که بصورت مصنوعی با برپایی مه در گلخانه مایه افزایش نم و تفریق دمای گلخانه می شود.

سخن مختصر :

یکی از بهترین راه ها برای مرطوب نگه داشتن همیشگی خاک سیستم های آبیاری نوین امروزی است . چرا که اگر میزان این رطوبت اندازه نباشد می تواند آسیب هایی را به گیاهان وارد کند .

از این رو میتوان از لوازمی مانند :

۱٫ شیر برقی

۲٫ کنترلر دما

۳٫ رطوبت سنج

۴٫ PH متر خاک

۵٫ EC متر خاک

و از این قبیل لوازم استفاده کرد که حتی میتوان با برنامه ریزی دقیق این دستگاه ها کنترل آبیاری را از منزل یا حتی راه دور با یک پیامک ساده انجام داد .

فروشگاه آراد کنترل با داشتن نیرو با تجربه و متخصص در این زمینه ها میتواند شما را در این راه راهنمایی کند

برای اطلاع از محصولات مرتبط و خرید این محصولات میتوانید به سایت ما به آدرس www.aradcontrols.ir مراجعه کنید .

جهت مشاوره و راهنمایی نیز در این زمینه میتوانید با شماره های ذیل تماس حاصل نمایید .

تهران : ۰۲۱‎-۷۷۶۵۳۷۸۸
مشهد: ۰۵۱‎-۳۷۲۹۸۸۸۱

همچنین میتوانید با مراجعه به کانال ما در تلگرام از ویژگی های دیگر محصولات مطلع شوید .

آدرس کانال : @arad_control

مقالات دیگر

مشاهدهٔ همه